Onze feest- en strijddag: 1 mei

vrijdag, 10 april 2015

Vakbond ABVV | Onze feest- en strijddag: 1 mei

In dit dossier leggen we uit waarom de eerste mei de feest- en strijddag is van de socialistische beweging. We bekijken de historiek in Amerika en in Europa.
 

 
 

Amerika

Er bestaan verschillende meningen rond de oorsprong van 1 mei. De meest aanvaardbare uitleg zoekt de verklaring voor 1 mei bij "Moving day", de dag waarop in sommige staten van Amerika alle arbeidsovereenkomsten en contracten gesloten of verbroken werden, een soort vervaldatum.
Het is zeer aannemelijk dat de vakbonden de "Moving day", de vervaldag, uitkozen om de patroons de gelegenheid te geven de nieuwe arbeidsovereenkomsten aan te passen aan de arbeidsduurvermindering.Vakbond ABVV | May 1st International Workers Day

 

Bijna twee jaar lang voerden de grootste Amerikaanse vakbonden propaganda voor 1 mei 1886. In vele Amerikaanse sectoren legde men het werk al vanaf april 1886 stil, een maand op voorhand dus. En het resultaat bleef niet uit: de 8-urendag werd in verschillende sectoren erkend.

 

Op 1 mei 1886 zelf werd de eerste 1 meibetoging ter wereld een groot succes. Overal werd actie gevoerd rond dezelfde slogan “3 x8":  geen enkele arbeider werkt méér dan 8 uur, dus 8 uur werk, 8 uur rust en 8 uur ontspanning of opvoeding. De reactie van het patronaat bleef niet uit. Het merendeel van de patroons stelde de stakers voor een lock-out, zij voerden werkwilligen aan en al vlug zou de eerste 1 meimanifestatie ter wereld ook een gewelddadig einde kennen.
 

De naaimachinefabriek Mac Cormick in Chicago was reeds vanaf februari in staking. De patroons trachtten de algemene staking in hun bedrijf te breken door werkwilligen aan te voeren. Op 3 mei kwam het tot een treffen: de politie verbreekt de piketten en opent het vuur op de stakers. Er vallen 6 doden. De volgende dag is gevuld met bloedige incidenten en er vallen tientallen doden. Acht leidersfiguren van de Amerikaanse vakbond worden gerechtelijk vervolgd en veroordeeld tot de doodstraf. Drie krijgen "genade" door middel van levenslange gevangenisstraf, één pleegt zelfmoord, de anderen worden opgehangen.

 

De eis tot arbeidsduurvermindering wordt dus in bloed gesmoord, maar de Amerikaanse vakbonden laten zich niet intimideren en besluiten in 1890 de strijddag voor de achturige werkdag opnieuw in te voeren op 1 mei.Vakbond ABVV | 3x8


Europa

Ook de oorsprong van 1 mei in Europa ligt niet vast. Sommigen verwijzen zelfs naar rituele feesten van de druïden. Feit is dat de eerste dag van mei één van die momenten van het jaar is, die, doorheen alle tijden, tot feesten heeft aangezet. Een rechtstreekse band met het socialistisch 1 meifeest is echter moeilijk te leggen.

 

Wat vaststaat is dat in 1889, dus nu meer dan honderd jaar geleden, een internationaal socialistisch congres te Parijs, 1 mei 1890 uitriep tot een internationale actiedag voor de invoering van de achturige werkdag. Daarmee was de teerling geworpen.

 

Het socialistisch congres in Parijs in 1892 besliste ook dat de Internationale (gecomponeerd door Pierre De Geyter) het officieel strijdlied werd van de arbeidersbeweging. 1 mei of niet, voor de Internationale - de soundtrack van de socialistische beweging - is elk moment goed.

  • Ken je de volledige tekst?
  • Ken je de moderne versie?
  • Wist je dat je de melodie ook als beltoon op je gsm kan instellen?

Alle info op website van Linx+, de cultuurvereniging van het Vlaams ABVV.

 

Feest of strijd?

De resolutie van het socialistisch congres te Parijs hield geen concrete richtlijnen in en bepaalde niet of het nu om een feest- of een strijddag zou gaan. De vraag zal jou niet onbekend zijn en de discussie is inderdaad zo oud als het 1 mei feest zelf. Gematigde socialisten waren in regel geneigd om 1 mei als feestdag te beschouwen, terwijl meer radicale groepen, zoals de Waalse metaalarbeiders en mijnwerkers, op 1 mei de ganse productie lamlegden.Vakbond ABVV | "Arbeiders, viert den eersten mei"

 

Geleidelijk aan, naarmate de eenheid in het Belgisch socialisme hechter en duurzamer werd, verzachtte de tegenstelling echter om tegen ongeveer 1920 uit te groeien tot een compromis, dat door Camille Huysmans als volgt werd omschreven: "1 mei is een feestdag voor het positieve  en een strijddag voor het negatieve".

 

Onbetaalde verlofdag

Maar feest- of strijddag, 1 mei was alleszins géén wettelijke feestdag. De dag bleef tot 1947 voor iedereen, met uitzondering van het personeel van een aantal steden, een onbetaalde verlofdag. Het was dan ook, vooral vóór 1914, zeer moeilijk om massale 1 meifeesten te organiseren.

 

Wie die dag thuisbleef manifesteerde zich als socialist, wat niet door alle patroons werd gewaardeerd, vooral niet op het platteland. Intussen was ook de inhoud van 1 mei geleidelijk aangepast.

 

Actiedag

Aanvankelijk een internationale actiedag voor de 8-urige werkdag, werd de "Dag van de Arbeid", meer en meer gebruikt om het nationale politieke en sociale eisenprogramma van de socialistische beweging in de kijker te zetten.

 

1 mei werd op die manier ook een dag voor Algemeen Enkelvoudig Stemrecht, tegen de oorlog, voor uitbreiding van de sociale zekerheid, tegen het fascisme, voor het Plan van de Arbeid (aanpak cirsis jaren '30), enz..., de geschiedenis van 1 mei en zijn slogans doet ons in vogelvlucht 100 jaar politieke actie herleven.

 

Cultuurbeweging

Maar bovenal is 1 mei ook altijd een dag van het socialisme als cultuurbeweging geweest.
De harmonieën, de turners, de jeugd- en vrouwengroepen, vierden samen met alle takken van wat men later de "Gemeenschappelijke Actie" is gaan noemen hun hoogdag, hun "Rode Pasen". Het is vooral dit culturele element dat de geschiedschrijving van 1 mei zo boeiend maakt.Vakbond ABVV | "Allen naar de betooging van 1 mei"

 

Dank zij het 1 meifeest beschikken we over prachtige staaltjes van socialistische iconografie, vooral de 1 meiaffiches tussen 1922 en 1939 waren echte pareltjes. Elk jaar werd ook een 1 meilied gecomponeerd en nogal wat gelegenheidsdichters zochten er inspiratie in. Een voorbeeld van de socialistische romantiek uit 1902 : "O, Meidag door het volk gezegend, als Morgenstond van betren tijd, door duizendtallen gul bejegend, aan d'Heilige Arbeid toegewijd".

 

Dit ideale beeld verandert wel enigszins na de Eerste Wereldoorlog. Het socialisme wordt van dan af een massabeweging en de 1 meifeestelijkheden dringen door tot in de meest landelijke gebieden.

 

Het is de periode van de kaartingen, de haantjesschietingen en van de wielerprijzen, waaraan alle grote namen van onze nationale volkssport hebben deelgenomen (Cyriel Buysse, Felicien Vervaeke, Briek Schotte, ...).


Opnieuw grimmiger

Naarmate de Tweede Wereldoorlog nadert wordt het gebeuren op 1 mei opnieuw grimmiger. De economische wereldcrisis, de Spaanse burgeroorlog en de dreiging van het nazisme doen de vuisten ballen.

 

Na de Tweede Wereldoorlog verandert het karakter van 1 mei opnieuw. Maar het duurt tot 1961 voor de scherpe ideologische en politieke tegenstellingen, die de eerste naoorlogse jaren domineerden, geluwd zijn. 1 Mei wordt in deze periode meer dan ooit gebruikt als politiek platform.

 

Vriendenfeest

Vkabond ABVV | Eén MeiVanaf 1961 breekt de tijd van het "travaillisme" aan met een verregaande samenwerking van christen-democraten en socialisten, zowel op politiek als syndicaal vlak. Het 1 meifeest wordt in die jaren van economische vooruitgang en ideologische verzoening een vriendenfeest, een "gezellig samenzijn", het lijkt wel of de strijd gestreden is.

 

Wanneer vanaf 1974 opnieuw een economische crisis losbreekt, is de weerbaarheid van de socialistische beweging blijkbaar verzwakt. De interne tegenstellingen tussen Vlamingen en Walen, tussen ouderen en jongeren, werken duidelijk remmend op de eendracht en het reactievermogen van de beweging. De socialisten worden in het defensief gedwongen en vechten o.a. op 1 mei voor het behoud van wat in de afgelopen decennia werd verworven.

 

Geleidelijke teloorgang

De geleidelijke teloorgang van het socialistisch verenigingsleven tast intussen de vroegere glorie van het 1 meigebeuren grondig aan. De traditie gaat in sommige streken gedeeltelijk verloren. Sommige arrondissementen zien zich genoopt om de kleine plaatselijke stoetjes te bundelen tot één grote optocht, terwijl op andere plaatsen naar nieuwe vormen wordt gezocht.

 

Heeft 1 mei nog zin?

Dit brengt ons uiteindelijk bij de vraag die velen zich vandaag tellen. Heeft het 1 meifeest nog langer zin ? Het antwoord op deze vraag is ja. 1 mei blijft een socialistische actiedag en een vriendenfeest.

 

We moeten daarom terug naar de grondgedachte van 1 mei, die we in de loop van de geschiedenis uit het oog verloren zijn: 1 mei is een dag van uitdagingen waarvoor het democratisch socialisme zich federaal en wereldwijd kan engageren.

 

De afbeelding van affiches gebruikt in dit dossier zijn ter beschikking gesteld door 'Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis'. Dit is een onafhankelijke wetenschappelijke instelling die zich inzet voor het behoud van het historisch erfgoed van de socialistische en andere progressieve bewegingen in België. Het museum, het omvangrijk archief, de goed gedocumenteerde bibliotheek en de bijzonder rijke collectie foto's, films, affiches, vlaggen en ander beeld- of geluidsmateriaal zijn dagelijks vrij toegankelijk.
Meer info op www.amsab.be

 

  Volg je vakbond  

   Volg het ABVV op Facebook       Volg de ABVV-adviseursblog       Volg RSS-feeds van het ABVV      Volg het ABVV op Twitter (https://twitter.com/vakbondABVV)