Hoe onderhandel je met een smartphone-app?

Hoe onderhandel je met een smartphone-app?

Platformen, apps en deeleconomie. Het klinkt allemaal hip. Maar in die ‘moderne economie’ wordt wel erg ‘innovatief’ omgesprongen met de rechten van werknemers. ‘Modern’ en platformeconomie mogen geen voorwendsel zijn voor multinationals om regels te ontwijken.

De digitale revolutie dendert al enkele jaren wereldwijd voort. Haast elke week wordt ergens een nieuw ‘deelplatform’ gelanceerd. Apps zijn hip. De deeleconomie ook. Dit soort ‘economie’ wint aan belang en heeft een effect op hoe we leven en werken, op onze samenleving en arbeidsmarkt, op de rechten van werknemers.

‘Uberisering’

Eind juni hielden we een boeiende studiedag over digitalisering, en over de platformeconomie die daar een deel van uitmaakt. Veel van onze delegees en militanten worden geconfronteerd met de gevolgen van de ‘uberisering’ (genoemd naar taxidient Uber, die werkt via een smartphone-applicatie) van onze samenleving. Wordt de mens vervangen door een robot, een wiskundige formule, een app? We moeten ons als vakbond hierover buigen.

De arbeidsmarkt, onze werkplek, is aan verandering onderhevig. Federaal secretaris Miranda Ulens beseft dit. “Meer en meer werknemers hebben een baan als zelfstandige en/of freelancer. We stellen vast dat geldende sociale afspraken niet worden gerespecteerd. Slecht loon, superflexibele werkuren, stijgende werkdruk en onzekere statuten maken dat de Ubers en Deliveroos van deze wereld stevige winsten boeken op kap van ‘hun’ werkkrachten.”

Nieuwe norm?

Misschien kwam je de fietskoeriers van Deliveroo al op straat tegen. Dit bedrijf, opgericht in 2012, levert maaltijden aan huis en is één van de vele die de afgelopen jaren stevig opmars maakten in de platformeconomie. Onder de vlag van ‘moderniteit’ zijn steeds meer mensen voor hun broodwinning afhankelijk van dit soort platformen. De ontwikkelaars van de applicaties of platformen worden schatrijk, de gebruikers – de ‘werkkrachten’ – werken aan een miniloon, zonder jobzekerheid, zonder opbouw van sociale rechten en zonder vakbondsvertegenwoordiging.

Voor alles is er tegenwoordig een app beschikbaar. In de Verenigde Staten is TaskRabbit zeer populair, een app die je in contact brengt met een persoon die allerhande klusjes voor jou uitvoert, of omgekeerd.

De deeleconomie gaat dus veel verder dan Airbnb (verhuur woning of kamer), Uber of Deliveroo. De meeste gebruikers zijn deeltijdse werkkrachten, werkzoekenden of studenten op zoek naar een extraatje. Voor een groeiende groep is gigging (komt van het Engelse ‘gig’, optreden of prestatie, meestal kort en snel) echter niet alleen een werk maar een leven. Sommige waarnemers zien het als de toekomst van het Amerikaanse werk. En wat in Amerika gebeurt waait doorgaans over naar Europa …

Bescherming

Hoe kunnen onze werknemers zich in dit veranderend werklandschap organiseren opdat hun omstandigheden, loon en werkstatuut fatsoenlijk blijven? “Maar hoe onderhandel je met een app op de smartphone? Interesse in een carrière-switch? Ga je dan praten met je iPhone? Je wordt telefonisch van het digitale kastje naar de muur gestuurd.”

Miranda Ulens is ervan overtuigd dat, als we niet tijdig ingrijpen, de ongelijkheid zal toenemen. Als er technologische vooruitgang wordt geboekt, mag dit geen feitelijke achteruitgang zijn voor werknemers. Integendeel, hun sociale rechten moeten dan verder versterkt worden en de bekomen winsten moeten ook besteed worden aan openbare diensten.

Vakbonden hebben lang gevochten voor eerlijke verloning en gelijke rechten. De veranderende aard van werk zet traditionele arbeidsrelaties op zijn kop. Werknemers worden geconfronteerd met onzekerder werk, omdat deze platformen vaak een loopje nemen met de regelgeving rond fatsoenlijke contracten en eerlijke verloning.

Onbeantwoorde vragen

Er staat volgens Miranda Ulens heel wat op het spel. “Deze ommezwaai heeft invloed op waar, wanneer en hoe we werken. Veel nijpende vragen vergen een wettelijke en sociale omkadering. Wat met gezondheid en veiligheid? Wat met het recht op minimumloon? Hoe onderhandelen we over loon- en arbeidsvoorwaarden? Wat met de verschillen tussen Belgische en Europese werknemers? Kortom, een hele reeks lacunes, waar we syndicaal op kunnen antwoorden.” Het ABVV maakt hier een speerpunt van in de syndicale strijd.

> Het Europees Vakverbond heeft jouw hulp nodig!

Vorig jaar opperde economiefilosoof Rogier De Langhe in De Morgen dat de deeleconomie één grote vijand had: de vakbonden. Volgens de auteur staan verandering en vooruitgang gelijk aan technologische nieuwigheden, applicaties en platformen. Stilstand en economische behoudsgezindheid staan volgens hem gelijk aan dé vakbonden.

Vooruitgang ≠ technologische vernieuwing

De redenering van De Langhe snijdt hout noch pijlen. Wij zijn als vakbond niet tegen technologische vooruitgang, gadgets en smartphone-applicaties die ons erop kunnen vooruit helpen. Vakbonden in ons land zijn ontstaan uit coöperaties, deelplatformen avant la lettre, zeg maar. We houden deze ontwikkelingen nauwlettend in de gaten. Maar sociale afbraak in een kleedje van ‘moderniteit’, daar passen wij voor.

Vakbonden hier en elders in de wereld zijn heus wel bezig met deze nieuwe werkvormen. Het aantal werknemers in onzekere statuten groeit. Flexibele banen, waarbij digitale werknemers de jobs, uren en contracten opstapelen, worden stilaan normaal. De winsten van de internetbedrijven – die soms maar een paar dozijn mensen tewerkstellen – lopen in de miljarden. De werknemer plukt hier dus niet de vruchten van en ziet zich geconfronteerd met een ‘race to the bottom’ op vlak van loon en andere werkvoorwaarden.

De uitdaging wordt om op termijn een goed sociaal en juridisch kader af te dwingen, opdat werknemers (op alle mogelijke vlakken) in deze nieuwe economieën beschermd zijn en genieten van een degelijk loon, werkbaar werk en bescherming door collectief sociaal overleg.